Forenzička psiho(pato)logija i forenzičko-psihološka vještačenja
Forenzička psiho(pato)logija predstavlja interdisciplinarnu naučnu i stručnu oblast koja povezuje psihologiju, psihopatologiju i pravo. U svom radu koristi i spoznaje drugih naučnih disciplina, posebno psihijatrije, neurologije, sociologije, pedagogije, specijalne pedagogije i antropologije i svih drugih oblasti koje su povezane s proučavanjem ljudskih bića.
Zakažite termin
Osnovni cilj forenzičke psihologije
Za razliku od popularnih prikaza u filmovima i medijima, forenzička psihologija se zasniva na naučno provjerenim metodama procjene, opservacije i analize ljudskog ponašanja. Njen osnovni cilj jeste objektivno razumijevanje psihičkog funkcionisanja i ponašanja u situacijama koje imaju pravni značaj.
Šta znači „forenzički“ ?
Dr. sc. Džanan BerberovićZašto „psiho(pato)logija“?
Upravo zbog toga se psihološki i psihopatološki aspekti ličnosti posmatraju kao nerazdvojivi dijelovi jedinstvenog sistema psihičkog funkcionisanja posebno u forenzičkom kontekstu i pri forenzičko-psihološkim ekspertizama.
Forenzičko-psihološka vještačenja
Forenzičko-psihološka vještačenja predstavljaju stručnu procjenu psihičkog funkcionisanja osobe radi davanja stručnog mišljenja o pitanjima značajnim za sudske, upravne ili druge pravne postupke. Ova vrsta usluge se u potpunosti razlikuje od psihodijagnostičke procjene ili psihološke opservacije.
Tokom vještačenja procjenjuju se:
- Inteligencija i druge kognitivne sposobnosti;
- emocionalno funkcionisanje;
- osobine i struktura ličnosti;
- motivacija i obrasci ponašanja;
- socijalne i interpersonalne vještine;
- sistem vrijednosti;
- psihološki i psihopatološki aspekti funkcionisanja;
- eventualno postojanje psihičkih poremećaja ili drugih stanja relevantnih za konkretni postupak.
Procjena se zasniva na analizi dokumentacije, kliničkom i forenzičkom intervjuu, psihološkoj opservaciji, studiji slučaja, eksperimentalnim simulacijama i primjeni standardizovanih psiholoških instrumenata kada je to potrebno.
Forenzičko-psihološka vještačenja i područje primjene:
Krivičnopravni postupci
procjena krivične odgovornosti i psiholoških aspekata uračunljivosti tempore criminis;
procjena sposobnosti razumijevanja i praćenja sudskog postupka;
procjena vjerodostojnosti iskaza svjedoka i oštećenih osoba;
procjena psiholoških karakteristika počinilaca krivičnih djela;
procjena rizika od nasilnog i kriminalnog ponašanja;
procjena psihičkih posljedica kod žrtava krivičnih djela;
procjena psihičkih posljedica i sposobnosti svjedočenja kod oštećenih u ratnim zločinima.
Građanskopravni i porodični postupci
procjena roditeljskih kompetencija;
procjena podobnosti za vršenje roditeljskog staranja;
procjena najboljeg interesa djeteta;
procjena porodičnih odnosa i porodične dinamike;
procjena otuđenja djece od roditelja;
procjena zlostavljanja i zanemarivanja djece;
procjena poslovne i radne sposobnosti;
procjena psihičkih posljedica nesreća, nasilja i drugih traumatskih događaja;
procjena sposobnosti učestvovanja u pravnim postupcima;
procjena kognitivnih i drugih kapaciteta prilikom pisanja testamenta.
Posebna područja procjene
seksualni delikti i psihoseksološka vještačenja;
procjena nasilnih i visokorizičnih počinilaca;
procjena mentalnih kapaciteta djece i ranjivih kategorija svjedoka;
procjena psiholoških posljedica trauma i viktimizacije.
Psihološko-psihijatrijski timovi vještaka
U složenijim predmetima sudovi često angažuju multidisciplinarne timove vještaka.
Najčešće korištena i najdetaljnija forenzička procjena jeste ona koja se radi u psihološko-psihijatrijskom timu vještaka, koji je obično sastavljen od jednog ili više psihijatara (ili neuropsihijatara) i obično samo jednog forenzičkog tj. sudskog psihologa.
Forenzički psihijatar (vještak) procjenjuje medicinske i dijagnostičke aspekte psihičkog stanja, dok forenzički psiholog analizira strukturu ličnosti, kognitivno funkcionisanje, emocionalne procese, interpersonalne odnose, seksualnost, motivaciju i obrasce ponašanja.
Konačni nalaz i mišljenje formiraju se integracijom psiholoških i psihijatrijskih nalaza, čime se sudu pruža sveobuhvatna stručna forenzička ekspertiza o psihijatrijsko-psihološkom stanju i funkcionisanju lica koji su obuhvaćeni forenzičkim psihijatrijsko-psihološkim vještačenjem.
Stručno mišljenje i konsultacije
Dr. sc. Džanan BerberovićKao doktor psiholoških nauka i stalni sudski vještak psihološke struke pružam usluge forenzičko-psiholoških procjena, izrade stručnih nalaza i mišljenja, konsultacija za advokate i institucije, te psihološko-psihijatrijskih timskih vještačenja u građanskim, porodičnim i krivičnim postupcima.
Rad se zasniva na savremenim naučnim saznanjima, profesionalnim standardima i individualizovanom pristupu svakom predmetu.
Forenzičko-psihološko vještačenje predstavlja stručnu psihološku procjenu ličnosti, psihičkog funkcionisanja i ponašanja osobe u kontekstu određenog pravnog pitanja.
Vještačenja se provode na zahtjev sudova, tužilaštava, advokata, institucija ili privatnih lica, a njihov cilj je pružanje stručnog mišljenja koje može pomoći u donošenju pravno relevantnih odluka.
Tokom vještačenja procjenjuju se psihički razvoj, intelektualne sposobnosti, osobine ličnosti, emocionalno funkcionisanje, sistem vrijednosti, interpersonalni odnosi, kao i eventualno postojanje psihičkih poremećaja ili drugih okolnosti koje mogu biti značajne za konkretni pravni postupak.
U radu se koriste savremene metode forenzičke i kliničke psihologije, uključujući psihološki intervju, psihološku opservaciju, analizu dokumentacije, studiju slučaja, eksperimentalne simulacije, kao i primjenu standardizovanih psiholoških instrumenata kada je to potrebno.
Građanskopravna i krivičnopravna vještačenja
Građanskopravna vještačenja
Forenzičko-psihološka vještačenja često se koriste u porodičnim i drugim građanskim postupcima, posebno kod:
- procjene roditeljskih kompetencija i podobnosti za vršenje roditeljskog staranja;
- procjene najboljeg interesa djeteta;
- procjene porodičnih odnosa i dinamike;
- procjene otuđenja djece od roditelja;
- procjene zlostavljanja i zanemarivanja djece;
- procjene poslovne sposobnosti;
- procjene psihičkih posljedica saobraćajnih nesreća, nasilja ili drugih štetnih događaja.
Krivičnopravna vještačenja
U krivičnopravnom kontekstu vještačenja se najčešće odnose na:
- procjenu sposobnosti osobe da prati i razumije sudski postupak, tj. da učestvuje u sudskom ili institucionalnom postupku;procjenu psihičkog stanja počinilaca i oštećenih u vrijeme izvršenja krivičnog djela („tempore criminis“);
- procjenu psihičkih karakteristika počinilaca i oštećenih u krivičnim djelima;
- procjenu rizika od ponavljanja nasilnog ili kriminalnog ponašanja;
- procjenu psihičkih posljedica kod žrtava krivičnih djela;
- procjenu vjerodostojnosti iskaza svjedoka i oštećenih osoba;
- procjenu mentalnih sposobnosti djece i drugih posebno osjetljivih svjedoka;
- procjenu razvojnih i mentalnih kapaciteta osumnjičenih, optuženih i oštećenih u krivičnim postupcima, koji su kalendarske mlađe odrasle dobi (procjena mentalne dobi lica od 18 do 21 godinu.
Vještačenja u predmetima seksualnih delikata
U takvim predmetima procjenjuju se seksualni razvoj, seksualne preferencije, obrasci ponašanja, psihološki mehanizmi koji su doveli do izvršenja djela, kao i eventualno postojanje parafilnih obrazaca ponašanja i drugih oblika seksualne psihopatologije. Istovremeno se procjenjuju i psihološke posljedice koje su događaji ostavili na oštećene osobe.
Stručno mišljenje
Kao stalni sudski vještak psihološke struke i doktor psiholoških nauka pružam usluge forenzičko-psiholoških procjena i izrade stručnih nalaza i mišljenja za potrebe sudova, advokata, institucija i privatnih lica, uz primjenu savremenih naučnih i stručnih standarda forenzičke psihologije.
Posebnu oblast predstavljaju forenzičko-psihološka vještačenja u predmetima seksualnih delikata. Ova vještačenja zahtijevaju specijalizovana znanja iz forenzičke psihologije, psihoseksologije i psihopatologije.
Dr. sc. Džanan Berberović
Najčešći predmeti:
- Starateljstvo nad djecom
- Povjera djece nakon razvoda
- Otuđenje djece od roditelja
- Procjena roditeljskih kapaciteta
- Psihičke posljedice nasilja
- Procjena vjerodostojnosti iskaza
- Krivična odgovornost i rizik od nasilja
- Seksualni delikti i psihoseksološka vještačenja
- Procjena mentalne dobi počinilaca krivičnih djela
- Procjena psihičkih kapaciteta za praćenje toka sudskog postupka
- Procjena psihičke kapacitiranosti oštećenih da svjedoče u prisusvu optuženih
- Procjena kognitivnih i drugih sposobnosti i osobina ličnosti lica starije životne dobi (posebno kod sklapanja ugovora, pisanja testamenata i drugih pravnih postupaka)
Institucije za koje sam obavljao vještačenja:
- Tužilaštvo Bosne i Hercegovine
- Kantonalno tužilaštvo Tuzlanskog kantona (KTTK)
- Tužilaštvo Brčko distrikta BiH
- Okružno javno tužilaštvo u Bijeljini
- Osnovni sud u Bijeljini
- Osnovni sud u Tesliću
- Osnovni sud Brčko distrikta BiH
- Opštinski sud u Tuzli
- Opštinski sud u Živinicama
- Opštinski sud u Tešnju
- Opštinski sud u Zavidovićima (odjeljenje Maglaj)
- Opštinski sud u Gradačcu
- Opštinski sud u Orašju
- Centar za socijalni rad Modriča
Često postavljena pitanja
Najčešća pitanja klijenata o forenzičko-psihološkom vještačenju
Forenzičko-psihološko vještačenje predstavlja stručnu procjenu psihičkog funkcionisanja osobe (djeteta ili porodica) radi davanja stručnog mišljenja o pitanjima značajnim za sudske, upravne ili druge pravne postupke. Procjena uključuje analizu ličnosti, emocionalnog funkcionisanja, kognitivnih sposobnosti, motivacije i drugih psiholoških aspekata relevantnih za konkretan predmet.
Vještačenje mogu zatražiti sudovi, tužilaštva, centri za socijalni rad, advokati, državne institucije, pravna lica, ali i privatne osobe kada postoji potreba za stručnim psihološkim mišljenjem u vezi određenog pravnog pitanja.
Najčešće se provode u porodičnim sporovima (starateljstvo, povjera djece, roditeljske kompetencije), krivičnim predmetima, procjeni vjerodostojnosti iskaza, procjeni psihičkih posljedica nasilja i trauma, seksualnim deliktima, procjeni poslovne sposobnosti i procjeni sposobnosti za sačinjavanje testamenta.
Postupak obično uključuje analizu dokumentacije, forenzički intervju, psihološku opservaciju, studiju slučaja i primjenu standardizovanih psiholoških instrumenata kada je to potrebno. Nakon završene procjene izrađuje se stručni nalaz i mišljenje.
Trajanje zavisi od složenosti predmeta, količine dokumentacije i broja osoba koje je potrebno procijeniti. Jednostavniji predmeti mogu biti završeni u kraćem roku, dok složenija porodična ili krivičnopravna vještačenja zahtijevaju više susreta i detaljniju analizu.
Da. U određenim slučajevima moguće je procjenjivati psihološke faktore koji utiču na vjerodostojnost iskaza, sposobnost prisjećanja, sugestibilnost, motivaciju za prikazivanje događaja i druge relevantne psihološke karakteristike svjedoka ili oštećenih osoba (kognitivne kapaciteta, sposobnost pamćenja, sklonost patološkom laganju, izmišljanju događaja i konfabulacijama, i dr.).
Ne. U postupcima razvoda i starateljstva procjenjuju se roditelji, dijete, porodična dinamika, kvalitet odnosa između članova porodice, roditeljske kompetencije i najbolji interes djeteta.
Cilj nije procjena samo jednog člana porodice, već razumijevanje kompletnog porodičnog sistema.
Da. U složenijim predmetima sudovi često angažuju psihološko-psihijatrijske timove vještaka.
Psihijatar procjenjuje medicinske i dijagnostičke aspekte psihičkog stanja, dok psiholog procjenjuje ličnost, emocionalno funkcionisanje, motivaciju, kognitivne sposobnosti i obrasce ponašanja.
Da. Forenzičko-psihološka i psihoseksološka vještačenja predstavljaju posebnu oblast rada.
U tim predmetima procjenjuju se seksualni razvoj, seksualne preferencije, obrasci ponašanja, eventualne parafilije, kao i psihološke posljedice koje su događaji ostavili na oštećene osobe.
Ne. Nalaz i mišljenje vještaka predstavljaju stručni dokaz koji pomaže sudu ili drugom organu u donošenju odluke. Konačnu odluku uvijek donosi sud ili nadležna institucija nakon razmatranja svih dokaza u predmetu.
Cijena zavisi od vrste predmeta, broja osoba koje se procjenjuju, obima dokumentacije i složenosti stručnog nalaza. Nakon inicijalnih konsultacija moguće je dobiti individualnu procjenu troškova i okvirni rok izrade nalaza.
Cijena vještačenja jednog lica je od 300 do 400 KM s izradom nalaza.
Cijena vještačenja složenijih predmeta u krivičnim postupcima se kreće od 400 do 1000 KM.
Cijena vještačenja porodica u visokokonfliktnim razvodima se kreće od 500 do 1000 KM.
Cijena vještačenja radnih organizacija i konflikata u radnim organizacijama kod procjene mobinga se kreće od 1000 do 2000 KM.
Detaljna kliničko-psihološka obrada za rješavanje pravnih pitanja
Treba vam detaljna sudsko-psihološka procjena vještaka psihologa?
Zakažite termin sa vještakom Berberovićem, kako biste se dogovorili oko predmeta, zadatka, postupka i metodologije vještačenja.
Profesionalna usluga
Profesionalan i razvojno osjetljiv pristup (prilagođen uzrastu i kontekstu klijenata) u individualnim, bračnim i porodičnim procjenama i intervencijama.
Pisani strukturisan izvještaj
Na zahtjev klijenata, svih fizičkih i pravnih lica, nakon izvršenih procjena, analiza i obavljenih intervencija, dobija se i pisani psihološki nalaz.
Povjerljiv pristup
Potpuna povjerljivost i zaštita privatnosti u skladu sa profesionalnom etikom psihologa, sudskog vještaka i ovlaštenog posrednika.