Kliničko-psihološka procjena
Kliničko-psihološka procjena predstavlja kliničko ili forenzičko-psihološki postupak procjene psihičkog funkcionisanja pojedinca primjenom savremenih metoda, tehnika i instrumenata iz razvojne, zdravstvene, kliničke, forenzičke psihologije, te psihodijagnostike, psihopatologije i neuropsihologije.
Dr.sc.Džanan Berberović
Šta je cilj kliničko-psihološke procjene ?
Cilj kliničko-psihološke procjene jeste objektivno razumijevanje kognitivnih sposobnosti, emocionalnog funkcionisanja, osobina ličnosti, ponašanja i ukupnog psihološkog funkcionisanja osobe, pa i eventualno patoloških stanja ili simptoma.
Procjena se zasniva na psihološkom kliničkom ili forenzičkom intervjuu, psihološkoj opservaciji, analizi dokumentacije, studiji slučaja i primjeni standardizovanih psiholoških instrumenata kada je to potrebno.
Ponekad se pri kliničkoj psihološkoj procjeni koriste i eksperimentalne simulacije, kako bi se došlo do određenih uzročno-posljedičnih veza kod pojedinih simptoma i znakova u obrascima funkcionisanja.
Kliničko-psihološka procjena inteligencije i kognitivnih sposobnosti
Dr. sc. Džanan BerberovićProcjena intelektualnog funkcionisanja obuhvata procjenu opšte inteligencije i specifičnih kognitivnih sposobnosti koje su značajne za svakodnevno funkcionisanje, školovanje, profesionalni razvoj i različite pravne ili medicinske postupke.
Najčešće se procjena kognitivnog funkcionisanja primjenjuje kod kategorizacije djece koja imaju teškoće u intelektualnom razvoju, odnosno čiji razvoj je usporen, te zahtijevaju individualizovan pristup u pedagoškim institucijama (vrtićima, školama).
Ispitivanje kognitivnog statusa koristi se i kod neuropsihološke dijagnostike. Kod mjerenja inteligencije i kognitivnih sposobnosti, najčešće se procjenjuju:
- opšti intelektualni kapaciteti;
- verbalne sposobnosti;
- neverbalno i apstraktno mišljenje;
- pažnja i koncentracija;
- pamćenje i učenje;
- perceptivne sposobnosti;
- brzina obrade informacija;
- izvršne funkcije i sposobnost rješavanja problema
- tok i sadržaj mišljenja
- postojanje eventualnih poremećaja u misaonom funkcionisanju.
Neuropsihološka dijagnostika
Neuropsihološka procjena usmjerena je na ispitivanje odnosa između funkcionisanja mozga i psiholoških procesa.
Primjenjuje se kod:
- neuroloških bolesti i povreda;
- moždanog udara;
- traumatskih povreda glave;
- demencija;
- poremećaja pažnje;
- razvojnih poremećaja;
- procjene kognitivnog propadanja u starijoj životnoj dobi.
Procjenjuju se:
- pažnja;
- pamćenje;
- govor i jezik;
- vizuospacijalne sposobnosti;
- izvršne funkcije;
- psiho-motoričke sposobnosti;
- svakodnevno kognitivno funkcionisanje.
Procjena psihološkog funkcionisanja
Procjena psihosocijalnog funkcionisanja
Psihosocijalna procjena usmjerena je na razumijevanje načina na koji osoba funkcioniše u odnosima s drugim ljudima i u različitim životnim okruženjima.
Procjenjuju se:
- porodični odnosi;
- partnerski odnosi;
- roditeljske kompetencije;
- socijalne vještine;
- profesionalno funkcionisanje;
- adaptacija na životne promjene;
- kvalitet života;
- socijalna podrška;
- interpersonalni konflikti.
Procjena emocionalnog funkcionisanja
Procjena emocionalnog funkcionisanja omogućava razumijevanje načina na koji osoba doživljava, izražava i reguliše emocije.
Procjenjuju se:
- anksioznost;
- depresivnost;
- agresivnost;
- emocionalna stabilnost;
- emocionalna regulacija;
- stres i suočavanje sa stresom;
- traumatska iskustva;
- emocionalne posljedice bolesti, nasilja ili drugih životnih događaja.
Procjena ličnosti
Procjena ličnosti predstavlja detaljnu analizu stabilnih psiholoških karakteristika koje utiču na način razmišljanja, osjećanja i ponašanja osobe.
Procjenjuju se:
- struktura ličnosti;
- dominantne osobine ličnosti;
- stilovi emocionalnog reagovanja;
- obrasci interpersonalnih odnosa;
- motivacija;
- sistem vrijednosti;
- mehanizmi odbrane;
- kapacitet za samorefleksiju;
- potencijalni poremećaji ličnosti.
Kliničko-psihološka diferencijalna dijagnostika
Kliničko-psihološka procjena koristi se radi identifikacije i razlikovanja različitih psiholoških i psihijatrijskih stanja te procjene njihovog uticaja na svakodnevno funkcionisanje osobe.
Procjena može obuhvatati:
- poremećaje raspoloženja (depresivnost, bipolarni poremećaji);
- anksiozne poremećaje (generalizovani, panični, fobični)
- opsesivno kompulzivne i srodne poremećaje (opsesivno-kompulzivni, trihotilomanija)
- poremećaje ličnosti (niskog, srednjeg i visokog intenzieta);
- traumatske i stresom izazvane poremećaje (PTSP, kompleksni PTSP, akutni stres, poremećaj prilagođavanja);
- poremećaje ponašanja;
- razvojne poremećaje (poremećaje koji nastaju u djetinjstvu – npr. poremećaji autističnog spektra, poremećaji intelektualnog razvoja i dr.);
- psihotične poremećaje (shizofrenija, akutni psihotični poremećaj, sumanuti poremećaj, shizoafektivni poremećaj i dr. psihotični poremećaji);
- seksualne disfunkcije i parafilije (poremećaji seksualne želje, orgazma i dr. seksualne disfunkcije; parafilični poremećaji poput egzibiocionizma, sadizma, mazohizma, pedofilije, fetišizma, zoofilije i drugih parafiočni poremećaji);
- poremećaje seksualnog identiteta (transseksualnost);
- poremećaje zloupotrebe psihoaktivnih supstanci (zavisnost od kanabionoida, opioida, halucinogena, amfetamina, alkohola i drugih psihoaktivnih supstanci);
- poremećaje impulsa (kockanje, intermitentni eksplozivni poremećaj, piromanija, kleptomanija);
- poremećaje zavisnosti (alkoholizam, narkomanija, zavisnost od interneta)
- psihološke posljedice somatskih bolesti (psihosomatska oboljenja organski uzrokovana).
Forenzičko-psihološka dijagnostika i kompletna psihodijagnostička procjena
Forenzičko-psihološka dijagnostika
Forenzičko-psihološka procjena provodi se u situacijama kada psihološko funkcionisanje osobe ima pravni značaj. Ona se razlikuje od forenzičko-psihološkog vještačenja.
Procjenjuju se:
- psihološki aspekti uračunljivosti;
- sposobnost razumijevanja i praćenja sudskog postupka;
- vjerodostojnost iskaza;
- roditeljske kompetencije;
- najbolji interes djeteta;
- rizik od nasilnog ponašanja;
- psihičke posljedice nasilja i trauma;
- psihološke karakteristike počinilaca i žrtava krivičnih djela;
- psihoseksološki i seksualno-forenzički aspekti ponašanja.
Kompletna kliničko-psihološka procjena
Kompletna psihodijagnostička procjena predstavlja najobuhvatniji oblik psihološke evaluacije i uključuje integraciju svih relevantnih podataka prikupljenih putem intervjua, opservacije, psihološkog testiranja i analize dokumentacije.
Konačni nalaz obuhvata:
- procjenu kognitivnih sposobnosti;
- procjenu emocionalnog funkcionisanja;
- procjenu psihosocijalnog funkcionisanja;
- procjenu ličnosti;
- identifikaciju psiholoških poteškoća i resursa;
- diferencijalno-dijagnostičke zaključke;
- stručno mišljenje i preporuke za dalji tretman, rehabilitaciju ili druge stručne i pravne potrebe.
Često postavljena pitanja
Najčešća pitanja klijenata o procesu psihodijagnostičke obrade.
Kliničko-psihološka procjena je klinički ili forenzički usmjeren postupak (zavisno od cilja procjene) kojim se procjenjuju kognitivne sposobnosti, emocionalno funkcionisanje, osobine ličnosti, ponašanje, psihosocijalna adaptacija i ukupno psihičko stanje osobe. Cilj procjene je bolje razumijevanje psihološkog funkcionisanja i davanje stručnih preporuka za dalji tretman, rehabilitaciju ili druge potrebe.
Psihološka procjena može biti korisna kod emocionalnih teškoća, problema u ponašanju, sumnje na razvojne ili neuropsihološke poremećaje, profesionalne orijentacije, sudskih postupaka, procjene roditeljskih kompetencija, kao i kod različitih zdravstvenih i životnih problema.
Trajanje zavisi od složenosti slučaja i vrste procjene. Jednostavnije procjene mogu trajati jedan do dva susreta, dok složenije kliničke ili forenzičke procjene mogu zahtijevati više susreta, dodatno testiranje i analizu dokumentacije.
Po potrebi da. Psihološko testiranje predstavlja samo jedan dio procjene. Pored testova, koriste se intervju, psihološka opservacija, analiza dokumentacije i drugi stručni postupci zasnovani na naučnim i objektivnim činjenicama iz kliničke psihologije i psihodijagnostike.
Da. Procjenjuju se opšta inteligencija, pažnja, koncentracija, pamćenje, verbalne i neverbalne sposobnosti, brzina obrade informacija, izvršne funkcije i drugi aspekti kognitivnog funkcionisanja.
Neuropsihološka procjena ispituje odnos između funkcionisanja mozga i psihičkih procesa. Koristi se kod moždanih udara, traumatskih povreda glave, neuroloških bolesti, demencija, poremećaja pažnje i drugih stanja koja mogu uticati na kognitivno funkcionisanje. Neuropsihološka dijagnostika koristi poseban instrumentarij za promjenu funkcionisanja mozga i eventualnih neuodegenerativnih oboljenja. Korisna je i kod psihoterapijskog praćenja neuroloških bolesnika.
Da. Procjenjuju se anksioznost, depresivnost, emocionalna stabilnost, agresivnost, stres, traumatska iskustva, emocionalna regulacija i drugi aspekti emocionalnog funkcionisanja. Emocionalno funkcionisanje je često združeno i s problemima u seksualnom životu ljudi.
Procjena ličnosti obuhvata analizu stabilnih obrazaca mišljenja, osjećanja i ponašanja, dominantnih osobina ličnosti, sistema vrijednosti, motivacije, interpersonalnih odnosa, mehanizama odbrane i eventualnih poremećaja ličnosti. Procjenjuje se standardizovanim testovima, intervjuom, opservacijom, te projektivnim tehnikama za analizu nesvjesnog aspekta ličnosti.
Da. Psihološka procjena može obuhvatiti analizu porodičnih i partnerskih odnosa, roditeljskih kompetencija, socijalnih vještina, interpersonalnih konflikata i kvaliteta života. Sticanjem uvida u porodičnu problematiku, korak je prema rješavanju konflikata čiji intenzitet raste.
Da. Forenzičko-psihološke procjene koriste se u građanskim, porodičnim i krivičnim postupcima kada psihološko funkcionisanje osobe ima pravni značaj. Više o tome saznajte u dijelu o sudskim vještačenjima.
Da. Procjena roditeljskih kompetencija može uključivati procjenu emocionalnih, razvojnih i vaspitnih kapaciteta roditelja, kvaliteta odnosa roditelj–dijete i drugih faktora relevantnih za najbolji interes djeteta. Ovakve procjene se mogu vršiti preliminarno, kako bi se vidjelo u kojem pravcu bi mogao teći postupak pred institucijom ili na osnovu sudske naredbe. Centri za socijalni rad takođe mogu zahtijevati stručne procjene u nedostatku vlastitog stručnog osoblja.
Da. Po završetku procjene izrađuje se stručno psihološko mišljenje koje sadrži nalaze procjene, interpretaciju rezultata i preporuke za dalje postupanje.
Da. Svi podaci prikupljeni tokom procjene tretiraju se kao profesionalna tajna i koriste se isključivo u skladu sa zakonskim i etičkim standardima psihološke struke.
Unaprijedite psihološku spoznaju o sebi i drugima
Treba vam psihološka procjena?
Zakažite susret kod Dr.Džanana Berberovića - garantovano profesionalna i povjerljiva usluga
Profesionalna usluga
Profesionalan i razvojno osjetljiv pristup (prilagođen uzrastu i kontekstu klijenata) u individualnim, bračnim i porodičnim procjenama i intervencijama.
Pisani strukturisan izvještaj
Na zahtjev klijenata, svih fizičkih i pravnih lica, nakon izvršenih procjena, analiza i obavljenih intervencija, dobija se i pisani psihološki nalaz.
Povjerljiv pristup
Potpuna povjerljivost i zaštita privatnosti u skladu sa profesionalnom etikom psihologa, sudskog vještaka i ovlaštenog posrednika.